par un Friul plui furlan
La patrie dal Friul

Lui 2010

EDITORIÂL - Semplicitât su la strade par Aquilee / LA INTERVISTE - Dut al tacà cuntune note… / Si cambie musiche? / La bande e cjale indenant / I côrs musicâi: une biele tradizion furlane / ATUALITÂT - Progjets, contats e ideis sul avignî dai cuasi 200 Fogolârs Furlans presints tal mont / I voi de Europe sui dirits linguistics e nazionâi dai furlans / La braure di jessi furlan / AI 32 DI MAI. Cemût si sunial par furlan? / 482/99: alc di plui al rivarà / Furlaniscj o localiscj? / Cuâl avignî pai Ents locâi in Cjargne? / Aghe e ravanel / Tirâ la cengle nol vûl dî sierâ la bocje / MEDITANTLIS TAL SO CÛR. A proposit di invasions / La regjon e gambie muse… coventavial? / Un bon testimonial… di se stes / CURTIS E CHE SI TOCJIN. Incuintri cu lis Categoriis produtivis e i Sindacâts /  / VISIONS - GALARIE FOTOGRAFICHE. Amracord Sunsplash / TERITORIS - INTERNAZIONÂL. L’aiar de indipendence al sofle / SLOVENIE. Musiche par tignî adun un popul / AUSTRIE. Potence mondiâl dai timps di Mozart / CULTURE - CUSINE. Il nestri pes: une sielte inteligjente / ART-Â. Segns di passaçs tra visibil e invisibil / IL FERÂL. Aquilee: la preiere di un popul / LA FABRICHE DAI… LIBRIS. Riflessions di un predi cjargnel / La religjositât de poetesse frute / I libris te valîs / CONTECURTE. Lis cialis / Al torne Suns / Farie Teatrâl Furlane / MEDIA - FRIÛL TAL ETERE. Biele gnove par TV / E-MARILENGHE. Web – politiche dai popui / I CLASSICS - 8. SANT JACUM, LÀ CHE AL FINÌS IL MONT /

Ducj i articui di chest mês a saran visibii on line, cul mês che al ven

Jugn 2010

EDITORIÂL - Un popul cence memorie al va a sbati sul tricolôr / LA INTERVISTE - O vin lidrîs buinis, o vin di tignîlis di cont / Nazionâls cence Stât ma cul balon / 50 agns di «Tutto il calcio minuto per minuto» / Di «Uosjinton» a Verone, une vite sui cjamps di balon / ATUALITÂT - Gol – La lenghe dal sport / Il furlan tal balon / Retoriche nazionalistiche contestade ancje a Sud / Pietro Fontanini: «Contile juste» ma no dome / AI 32 DI MAI. Il marketing dai mondiâi di balon / Friûl, passe 60 agns di ilusions e delusions / MEDITANTLIS TAL SO CÛR. Dôs stradis difarentis / Fruticulture? Parcè no / Zoventût cjargnele cun snait / Di Cjistiel a Varsavie, cun lidrîs in Friûl / CURTIS E CHE SI TOCJIN. Ancjemò in lote pal furlan in television / Letaris / 1986: al nas il Motâr / VISIONS - GALARIE FOTOGRAFICHE. Maran 1980 / TERITORIS - INTERNAZIONÂL. Novitâts positivis pai partîts nazionalitaris / SLOVENIE. Pe Slovenie une gnove aventure mondiâl / AUSTRIE. La Austrie, une nazion ative / CULTURE - CUSINE. Sant Danêl: il princip de taule / ART-Â. Tal cûr dal domo di Udin la memorie dal Patriarcjât di Aquilee / IL FERÂL. La Italie raziste, o ben: la ore dai conts / LA FABRICHE DAI… LIBRIS. Il valôr de ospitalitât / Gianni Gregoricchio, Une vite di pôc / Nus salvarie la poesie? / CONTECURTE. Tren / Musicarci tal segn de Zornade europeane de musiche / MEDIA - E-MARILENGHE. Furlanication / I CLASSICS - 7. SANT JACUM, LÀ CHE AL FINÌS IL MONT /

Mai 2010

EDITORIÂL - Ma cui aial dite che si scuen simpri dimostrâ alc? / LA INTERVISTE - Fabio Pizzul: un furlan il prin… a Milan / Il Friûl a Milan / Cuant che il furlan no si lu impare di mame e di pai / Studiâts ae ombre de Madonute / ATUALITÂT - Grande vivarositât des istituzions e des associazions te celebrazion de nassite de Patrie dal Friûl / La Fieste de Patrie dal Friûl a Colonia Caroya / No vê pôre di cui e di ce che si è / IGT: e i vins furlans a son «Venezia Giulia» / Renzo cjargnel, anzit veneto-giuliano / Une Fondazion ancjemò masse pôc furlane / Lis origjins de peraule frut / La leç pai dialets venits dal F-VJ impugnade dal Guvier / AI 32 DI MAI. Cuant che un furlan al va in citât / Mostris cence tornâ / Autonomie Cjargnele / Il Dylan Dog par furlan al vâl 250 euro / MEDITANTLIS TAL SO CÛR. Us ringracii amîs scognossûts / La lungje tele di Penelope / Dialic imagjinari / Zovinis penis a cressin / CURTIS E CHE SI TOCJIN. Timp di propuestis / VISIONS - GALARIE FOTOGRAFICHE. Controcampi / TERITORIS - INTERNAZIONÂL. Mobilitazion in Frisie par difindi la autonomie provinciâl / SLOVENIE. I trê aeropuarts internazionâi de slovenie / AUSTRIE. L’aeropuart di Viene al è la puarte pal orient / Svilup dal trafic aeri tal 2009 / CULTURE - CUSINE. Vueli e Friûl: un vecjo amôr tornât di mode / ART-Â. I agnui a son vignûts jù a Dieç / IL FERÂL. Pai predis come «pastôrs» / LA FABRICHE DAI… LIBRIS. La saghe de tradizion orâl / Di Dino Virgili il prin vêr romanç / Di bielece no ‘nd è mai avonde / CONTECURTE. Se Diu al vûl / Platimi, Fîl & Fiâr / La poliedricitât di Lussia / MEDIA - IL FRIÛL TAL ETERE. A Triest cui prodots furlans / E-MARILENGHE. Facebook? Simpri plui musis di libri / I CLASSICS - 6. SANT JACUM, LÀ CHE AL FINÌS IL MONT /

5 PAR MÎL

5xmille_patrie.png
Ancje chest an, cu la declarazion dai redits tu puedis dâi une man
a «La Patrie dal Friûl» il mensîl dut in marilenghe dal 1946.
Nol coste nuie: baste meti il numar 01299830305
te casele juste e firmâ la destinazion dal 5 par mîl.
LOTANT PAR UN FRIÛL PLUI FURLAN, TU STÂS MIÔR ANCJE TU

Avrîl 2010

EDITORIÂL - Vierzìn i barcons a la Primevere furlane / LA INTERVISTE - Diego Travan: De planure furlane al cîl di Dubai / A Milan, jenfri i 2.500 esposidôrs, ancje tredis realtâts furlanis / Design e comunicazion / ATUALITÂT - Bon complean, Onde Furlane! / Une radio libare e soredut… furlane / RAI e lenghe furlane / Contrat di servizi. Il timp al è scjadût / Il mâl… de toghe / I grancj dal secul stât / AI 32 DI MAI. Made in Friûl: il design par int che e lavore / La defurlanizazion di Gurize / Messe grande de Siore Filologjiche / I mâi no vegnin di bessôi / Cjargnei in difese dal propri teritori / Lis bandieris dal Friûl in place / MEDITANTLIS TAL SO CÛR. Tal tierç aniversari / Furlaniscj o filoforescj? / Ort sul palc / CURTIS E CHE SI TOCJIN. Lavôr e autonomieVISIONS - GALARIE FOTOGRAFICHE. In Scozie / TERITORIS - SLOVENIE. Marcjât de cjase ancjemò tal mieç dal vât / Une imprese in salût / AUSTRIE. Il marcjât imobiliâr austriac al è un dai plui ricercjâts in Europe / INTERNAZIONÂL. Gales: critichis al guvier pe gnove leç di tutele de lenghe / Intant il guvier di Londre al bloche il progjet di inviâ juriis bilengâls / CULTURE - CUSINE. Casâr? No, «perfezionadôr»… / ART-Â. Dino, Mirko e Afro Basaldella a Passarian / IL FERÂL. La lezion de storie / LA FABRICHE DAI… LIBRIS. L’ultin omaç al Friûl / Amôr e rabie di Pasolini / Haiku, lamps di poesie / CONTECURTE. Spedizions / Tandem / MUSICHE. Bande Tzingare Heretica / Il pari de Universitât furlane / MEDIA - IL FRIÛL TAL ETERE. Simpri il solit timp, in tv / E-MARILENGHE. La e-Furlanie e divente plui puare / I CLASSICS - 5. SANT JACUM, LÀ CHE AL FINÌS IL MONT /

Març 2010

EDITORIÂL - L’autonomisim nol è un pinsîr di scuindi / LA INTERVISTE - Mauro Corona: l’om de manere e de bandane / Cressût cul bosc / Regjon: tal 2010 riforme dal guvier dal teritori de mont / Il vivi intun paîs di mont / ATUALITÂT - Glesie Furlane: 110 cun laude / I dialets F-VJ, patrimoni di protezi di buride? / Censiment? Ancje par furlan / Viert il Sipari Furlan / AI 32 DI MAI. Un gjornâl pes feminis furlanis / BASTIAN CONTRARI. Tito Maniacco e i furlans: sono pardabon cence storie? / Robis di… cjans! / A risi 40 agns di lavôr / Riforme Gelmini in struc / Ents locâi: une propueste / s… BIT 2010 / Internet a gratis cul Wi-Fi / MEDITANTLIS TAL SO CÛR. Sabide sante pal gno popul / Elezions in Venit, su la schede cualchidun al scrîf Friûl / Eletrodot dome sot tiere / CURTIS E CHE SI TOCJIN. Vonde centralisim regjonâl / VISIONS - GALARIE FOTOGRAFICHE. Dialog tes Valadis dal Nadison / TERITORIS - SLOVENIE. Il sisteme sanitari in Slovenie / Valdoltra, un dai plui innomenâts ospedâi slovens / AUSTRIE. Il sisteme de sanitât in Austrie / La situazion atuâl carinziane / INTERNAZIONÂL. Cul gaelic si lavore miôr / CULTURE - CUSINE. Lis rosis tal plat / ART-Â. Art, design e tecnologjie che a nassin dal ricicli / Lis Cassis di espansion sono di fâ SI o NO? BO! / IL FERÂL. O alci i miei voi viers lis montagnis / LA FABRICHE DAI… LIBRIS. I Gnognosaurs! / Il miôr Sgorlon? / Trê… intun colp! / CONTECURTE. Eracsam / Letare dal President de Regjon Renzo Tondo / MEDIA - IL FRIÛL TAL ETERE. Olimpiadis cence pignate / E-MARILENGHE. Il libri simpri viert dal “Cemût si scrivial?” / I CLASSICS - 4. SANT JACUM, LÀ CHE AL FINÌS IL MONT /


Zenâr-Fevrâr 2010

EDITORIÂL - Ad ôr di chel flum clamât Friûl / LA INTERVISTE - Nonino: une rivoluzion partide des lidrîs / Nassudis te trape / Vignâi: lis autoritâts sotanis e la resistence dai coltivadôrs / “Marketing? Il furlan al funzione” / ATUALITÂT - Zornade furlane dai dirits / CURTIS E CHE SI TOCJIN. La “medisine” par Triest e je simpri chê: cirî di gloti il Friûl / Da lis sinis a lis ruedis / Un toc di storie ferade / Il furlan al merte di jessi cjantât e cognossût / Siums di glace / AI 32 DI MAI. Furlans e imigrâts: un rapuart biel come une rose / Marketing in marilenghe: 110 cun laude / S.O.S. aghe a Paulâr? / Lâcs di Cjavaç e Verzegnis in pericul / ARLeF, politiche linguistiche fiscade dai tais / Fiis e fiastris / Scovacis a pês di aur / BASTIAN CONTRARI. Sgorlon nol jere un dai nestris / In Consei il furlan al alce la vôs / MEDITANTLIS TAL SO CÛR. pre Pauli Varut / VISIONS - GALARIE FOTOGRAFICHE. Il Carnavâl des isulis linguistichis / CUSINE. La renghe de Cinise / Mangjâ di magri: une tradizion antighe / TERITORIS - Sud Tirôl: campagne sorepartitiche a favôr de dople citadinance / SLOVENIE. Gurize-Nova Gorica: un avignî adun? / AUSTRIE. Carinzie e Friûl: caraterizâts de lôr situazion di frontiere / CULTURE - ART-Â. Mascaris che a contin il Carnevâl in Friûl / IL FERÂL. Fi di “profugo gjulian” / LA FABRICHE DAI… LIBRIS. Scûr di lune – contis par ducj i guscj / Gabriele Zanello, Giovanni Battista Gallerio. Gli autografi delle poesie e delle prediche friulane / Cirint chê siore opare disperatementri / CONTECURTE. Passaç a nord ovest di Triest / Mandi Tito / MEDIA - IL FRIÛL TAL ETERE. Ma ce fasino lis musis de tv furlane tal timp libar? La fieste dai gjornaliscj! / INTE RÊT. eFriûl / Fûr dal eFriûl / I CLASSICS - 3. A SANT JACUM, là che al finìs il mont /

Dicembar 2009

SPECIÂL LA NÊF
EDITORIÂL
- Un mandi / SPECIÂL - La nêf: il so destin za tal non / Timp no ’nd e’ plui, si scuen fâ alc daurman / Lis bufulis des previsions meteorologjichis / Stop al Crazy Bob / E ven jù che Diu le mande / Storie di Nadâl / La stagjon blancje / Altri che pipinot di nêf! / AI 32 DI MAI. Scuvierzìn la faune furlane: i schiadôrs / ATUALITÂT - A scatin lis denunciis cuintri dai antifurlans / Cine: la prime volte di une mostre za siore / Musiche par ducj i guscj / L’Udin a pro de lenghe furlane / Zico in Friûl: storie di un amôr / Un zoiel clamât Cjargnel / INCHIESTE. Ator pai Museus dal Friûl / 3 - In provincie di Udin / «Ma no si pues colâ dome tal ricuart» / LInt AUTONOMISTE. Un «New Deal» pal Friûl / INCHIESTE. La scuele / 2 - Lis domandis dai gjenitôrs / Un Jude che al ti jude, cence tradî masse / CAMPAGNE ABONAMENT. TIMP DI ABONÂTS E DI REGÂI GNÛFS / I 90 de Filologjiche Furlane / CURTIS E CHE SI TOCJIN. La strade juste… di fâ! / TERITORI - PORDENON. Al rive l’asfalt «antiglace» / SLOVENIE. Un popul di schiadôrs / Fin ai 15 di Març cjadenis te machine / AUSTRIE. La nêf: l’aur dal turisim invernâl in Austrie / Loitzl e Jukicˇ, i sportîfs dal an 2009 / CULTURE - ART-Â. Il cuarp che al fevele de mari tiere / IL FERÂL. Incjarnazion: misteri e regâl / MEDITANTLIS TAL SO CÛR. Preparatîfs in cîl / FOTO GALLERY. Ramaçs / Nô i crodìn / E pe fin dal an… I TV Award de Patrie / I CLASSICS - 2. A SANT JACUM, là che al finìs il mont /

Novembar 2009

SPECIÂL MUSICHE DIVIERSE
EDITORIÂL
- La lezion catalane / SPECIÂL - Sanc di artist / Gnovis notis ladinis / Pordenon, la citât dulà che al è nassût il punk talian / Liet 2009: ancjemò une volte un grup Sami / Liet: il prossim an in Scozie / Liet, une idee in musiche pe Europe / Cuant che ancje il strument al è difarent / I sucès musicâi des lenghis mancul pandudis / AI 32 DI MAI. Al jere l’om di Ursule / ATUALITÂT - Te ete Glocâl, la lenghe e je inovazion / Stai de Cjargne, no stin lassâju murî / San Simon a Alberto Luchini / Une blesteme di masse tal dizionari? / Lenghis e lengaçs a confront… salvadi! / LInt AUTONOMISTE. Simpri plui Friulgiuliesi / INCHIESTE. Ator pai Museus dal Friûl - 2. I museus in provincie di Pordenon / Il Museu de Art dai faris e dai curtissârs di Manià / MEDITANTLIS TAL SO CÛR. Lôr nus condanin nô / CAMPAGNE ABONAMENT. TIMP DI ABONÂTS E DI REGÂI GNÛFS / Furlan su internet / CURTIS E CHE SI TOCJIN. Letare vierte a Lisandri Calligaris, President dai industriâi de regjon / TERITORI - PORDENON. Mandi Poetesse / «Provinciâl? Cui che si crôt sminuît a fevelâ furlan» / SLOVENIE. Cemût difindi la musiche des minorancis in Slovenie / AUSTRIE. Musikland graciis ae sô storie multiculturâl / L’Haydn cravuat / CULTURE - ART-Â. Art tai borcs di confin abandonâts / IL FERÂL. Capî la muart par capî la vite / FOTO GALLERY. Glerie / AA.VV. Ugo Pellis, Il Friuli nelle immagini / Gnove serie par «Sgarfefurlans» / Furlans inte ItalTV / Friûl tal etere / I CLASSICS - 1. A SANT JACUM, là che al finìs il mont /

Otubar 2009

SPECIÂL TEATRI
EDITORIÂL
- Une riflession su lis politichis linguistichis / SPECIÂL - A Udin un teatri plui furlan / Par un Teatri Stabil Furlan / I 27 agns dal Teatro Incert / La Associazion Teatrâl Furlane: un spetacul! / I Ruspiôs: un sucès a cost zero piturât tant che straçarie / I Turcs tal teatri / Une art popolâr / AI 32 DI MAI. In Friûl ancje fâ ridi e je une robe serie / ATUALITÂT - E se la vere strassarie e fos finanziâ cierte stampe? / Se tu sâs il furlan tu imparis l’inglês! / La braure dal leon di San Marc / LInt AUTONOMISTE. Lenghe furlane sui media talians? Miôr fevelâ di robis seriis / Un auditorium plui «gurizan» e mancul «furlan»? / A San Denêl si son cjatâts i museus etnografics ladins e furlans / INCHIESTE Ator pai Museus dal Friûl - 1. In provincie di Gurize / MEDITANTLIS TAL SO CÛR. Al gnûf Vescul / INCHIESTE La scuele - 2. Materiâi produsûts des scuelis: dulà vano a finî? / Une aziende svelte… par furlan / Pordenonelegge.it 2009, cent mil personis in citât / Letaris. Comunitâts montanis / SUNS, la fuarce des lenghis minoritariis / CURTIS E CHE SI TOCJIN. Sfueis di informazion: int indaûr / TERITORI - PORDENON. Mandi Beno: il cjantôr dal Cjanâl da la Ciline nol è plui / SLOVENIE. Il teatri dai pipinots… par sloven / AUSTRIE. Il teatri in Austrie: a Viene al è un plasê «lâ a cjistiel» / Plui di 30 agns di ativitât teatrâl permanente in lenghe di minorance / CULTURE - ART-Â. «O crôt tes diferencis e te necessitât di rispietâlis» / IL FERÂL. Scuele: invasion di… furlans / FOTO GALLERY - Stradis / AA.VV. Tiere furlane. Terra friulana, rivista di cultura del territorio / La tv furlane… di no lei par furlan! / Il Friûl tal etere / I CLASSICS - 20 (fin). CUINTRISTORIE DAL FRIÛL - La albe de nestre Patrie /

Setembar 2009

SPECIÂL SPECIÂL BIRE, VIN E RESENTIN
EDITORIÂL
- Jù lis mans dal Friûl / SPECIÂL - Mancul cuantitât e plui cualitât: o vin di deventâ piçui esploradôrs! / Marketing: dâ lûs al propri lavôr / Vendeme 2009: cuantitât, cualitât e… lavôr! / Par no dismenteâ il vecjo Tocai / La sgnape, nassude in Friûl / Alcolisim, la dimension dal probleme / Bionde, ma no dome / I lûcs dal bevi: lis ostariis / Chel brut pastrocj su alcul e sagris / AI 32 DI MAI. La matematiche e la art di bevi un aperitîf / ATUALITÂT - Friuli doc mancul cjoc? / La crisi sul istât des sagris / A Lignan zimulaç jenfri Friûl e Sicilie / Il cûr de tifoserie dal Udin al bat par furlan / Ancje il balon al fevele par furlan / Alte Valmarecchia, des Marchis ae Emilie Romagne / Diocesi di Udin: il gnûf Arcivescul al ven di Trevîs / Conciert par Zorç che al finìs i 60 / Tiere furlaneMEDITANTLIS TAL SO CÛR. Une scuele sbalade / INCHIESTE La scuele - 1 Materiâi didatics: risorse preziose pôc pandude / INCHIESTE Libri vert pe Sanitât - 5 (fin) / INCHIESTE Publicitât par furlan: a ce pont sino? - 4 (fin) / Suns Europeans / CURTIS E CHE SI TOCJIN. Emigrazion îr, vuê e doman / TERITORI - SLOVENIE. Vin o bire? in Slovenie cualitât sigurade / Il paîs che al à un brindis tant che imni… / AUSTRIE. Ce bevino i austriacs? / La 66e sagre di Vilac e je tornade a sei une fieste record / PORDENON. Fich, ecelenze al figomoro / CULTURE - IL FERÂL. La Republiche di Braulins. Parcè no? / Dante Feresin, Dall’antifascismo a Hiroshima / Silvano Bertossi A tavola con… la Storia del territorio / FOTO GALLERY - Ombris / Al torne Contile Juste / Il Paron(i) des telecjamaris / Il Friûl tal etere / I CLASSICS - 19. CUINTRISTORIE DAL FRIÛL - La albe de nestre Patrie /

Avost 2009

SPECIÂL MÂL DAL MODON
EDITORIÂL
- La cjase dai contents… / SPECIÂL - Une bandiere furlane parsore il gnûf World Trade Center di New York / Une impronte furlane su Mount Rushmore / Ristruturâ o fâ sù gnûf? Ce costial di plui? / La speculazion imobiliâr in Spagne / Gnove urbanizazion: un disastri ambientâl visîf / Un camion propit… fuart! / Cincuantenari di un progjet ardît / La cjase furlane: dal fogolâr ae postazion pal computer / Di indulà vegnial il nestri «mâl dal modon»? / I nestris cjistiei / AI 32 DI MAI. Miôr vê une cjase o fâle sù? / ATUALITÂT - Il bilinguisim al è un vantaç / Universitât dal Friûl virtuose: e dal Stât a rivin plui bêçs / La fuarce de volontât popolâr: il câs di Forgjarie / Cinc dêts, une man / Trente agns dal Premi leterari Sant Simon / LInt AUTONOMISTE. Une autonomiste cui talians / INCHIESTE. 3. Publicitât par furlan: a ce pont sino? / La Clape Friûl dal Mont a Claut cu la comunicazion 2.0 / MEDITANTLIS TAL SO CÛR. Foto di famee / INCHIESTE. 4. Libri vert pe Sanitât / Lenghe: aleance cu la Sardegne / Dizionari (e no dome): vonde doprâ il non di pre Toni / Letaris / CURTIS E CHE SI TOCJIN. Partîts masse «romanocentrics» / TERITORI - PORDENON. Il mosaicist des «stars» / SLOVENIE. Lis cjasis dai slovens / AUSTRIE. Sparagn energjetic e gnûfs concets ecologjics / CULTURE - ART-Â. Un Istât di mostris ator pal Friûl / IL FERÂL. Eutanasie culturâl / AA.VV. Comunitas civitatis Aquileiae. Aquilee inte storie, Aquilee 2008 / FOTO GALLERY - Arbui / AUC simpri plui par furlan / Biondis al assalt / Il Friûl tal etere / I CLASSICS - 18. CUINTRISTORIE DAL FRIÛL - La albe de nestre Patrie /

.