Claudio Violino, conseîr de Lega Nord, in Consei regjonâl. La specialitât ise in pericul?
“Bisugne stâ cu lis orelis spiçadis. Plui che lâ a Rome par dî che o sin eficients e brâfs, al è impuartant pontâ i pîts e fâ capî che il Friûl al è alc di diviers di chês altris regjons”.
––
Duncje Serracchiani e sbalie strategjie?
“E varès di cognossi la storiute de torte. Cjape une torte, un bocon al è la autonomie che il Stât centrâl al scuen dâti a ti, regjon F-VJ. Crodistu che al Stât i frei cemût che tu lu spindis chel bocon? No ur interesse nuie se tu lu dopris ben o mâl. Il probleme al è che chel bocon no lu gjestissin lôr. E però ur fâs cetant gole”.
––
Ma la gole, la fam, al Stât cemût ise che bot e sclop i je vignude?
“Le àn simpri vude, ma cumò no ‘nd è bêçs. O stin vivint un moment pericolôs, pericolosissim di neocentralisim. Ducj i Stâts a stan passant un moment di crisi gjenerâl: no àn un control di ce che al sucêt, no rivin a comandâ lis multinazionâls economichis. Il Stât nol rive a stâ daûr al procès di globalizazion che al è in at. Duncje la logjiche e je: plui centris decisionâi a son te perifarie e mancul podê tu âs. Tocje ripuartâ lis decisions al centri par jessi competitîfs. Funzionassie! No darà risultâts se no chel di fâ saltâ ducj i passaçs storics che a àn puartât ae specialitât dal F-VJ. Po si zonte un altri fatôr: i compuartaments “spint e spant” di cierts conseis regjonâi, dulà che – al va dite – si à esagjerât. Ae fin, a paiâ a saran ancje lis regjons che a àn funzionât. E che no je la Sicilie, par intindisi”.
––
Cemût salvâle, inalore?
“Replicâ in mût fer che la nestre autonomie a è un pat costituzionâl tra Regjon F-VJ e Stât. E, di fat, cumò no vuelino cambiâ propite il pês dai podês? Il dissen di leç costituzionâl al fevele di “clausule di supremazie”: tal câs di un interès statâl, il Stât al interven e al bloche dut… ven a stâi, a blochin la autonomie, intervignint cence la intese”.
––
La assessore Panariti, ae fin di Fevrâr, e à fevelât di une negoziazion des competencis cun Rome in fat di istruzion, par une scuele a caratar regjonâl. La idee e je la unificazion dal pont di viste aministratîf dal Servizi di competence regjonâl cul Ufici Scolastic regjonâl, che al rispuint a Rome. Isal un prin pas?
“Al sarà ancje, ma nô o scugnìn pretindi come che al è in Sud Tirôl: une gjestion complete de scuele. Dacuardi, la suaze le pues definî il Stât, ma cu la plui largje autonomie tal reclutament dai professôrs su base regjonâl, sul lôr contrat e vie indevant. Une robe dal gjenar nus costarès 800 milions di euros l’an. Cheste de scuele e je une bataie che Serracchiani e varès di fâ di un pont di viste di president de regjon e ancjemò plui pal fat di jessi vice segretarie taliane dal Pd”.
––
E su la sanitât?
“Nô si le pain di bessôi, e e funzione. E pûr, su cierts aspiets o varessin ancjemò di lavorâ. Par esempli, il contrat di lavôr di miedis e paramiedis al ven decidût a Rome, nô lu cjapìn sù e vonde. Ma mi dîs: se o paìn nô, o varessin di vê la capacitât di intervignî su dute la filiere complete. Di cuant in ca esistie une competence a tocuts?”
Lis grandis infrastuturis invezit a son di competence dal Stât, ma al è il teritori a paiâ i presits plui grancj.
“Su chest pont o soi dacuardi cun ce che al à dit il senatôr Sonego dal Pd, al incuintri cui conseîrs regjonâi, a metât di Fevrâr. O paiarìn la tierce corsie cui nestris bêçs ancje se e coventarà plui a Rome e a Milan, che al Friûl. Ma propit par chel, a varessin di capî che la gjestion da nestre autonomie e je plui utile pe Italie e pe Europe che no pe nestre tiere, che tra l’altri e à ancje pocjis impresis furlanis che a lavorin. Sonego al à dite: o varìn di sielzi se stâ cun Rome o cu la Galie. E lui: “O starai cu la Galie”. Serracchiani i à fat notâ che Cesar al à asfaltât la Galie. Ma o ricognòs a Sonego un svicinament seri sul ûs des risorsis par fâ lis infrastruturis”.
––
Ce lu preocupial di plui?
“Che chi al mancje un bloc sociâl a pro de Autonomie”.
––
La specialitât a la int no i interessie?
“No sa ce che e je. Jo a cui che mi provoche disint che la Regjon no covente a nuie, i rispuint che in 50 agns no esist famee furlane che in medie no vedi ricevût almancul 50mil euros intun mût o inta chel altri, jenfri contribûts, agjevolazions, esenzions. Dacuardi, a jerin altris timps e o vevin plui risorsis, ma la classe dirigjente che e dipendeve di Rome e interpretave un bloc sociâl. Vuê al mancje cualchidun che al disi: no fantats, la autonomie no si le tocje”. ❚
Oscar Puntel
LA INTERVISTE - / Toni Capuozzo: «Ognidun al bale cun sô agne»
Oscar Puntel
Nus à lassâts Toni Capuozzo, il grant gjornalist. A son za ce tancj i ricuarts che si viodin ator su di lui, parcé che al jere un om ce tant stimât e amât. Al jere un amì de La Patrie dal Friûl, e al à vût scrit ancje par nô. Sì, par furlan. Parcé che […] lei di plui +
Zovins di gale / Sborf, il zûc par induvinâ e imparâ peraulis par furlan che al à za concuistât miârs di personis
Erika Adami
Daûr un grup zovin che al à a cûr la lenghe furlane Un sborf di un biel colôr vert slusint al è il simpatic compagn di zûc par cui che al à voie di induvinâ e imparâ peraulis in lenghe furlane sul propri dispositîf digjitâl. Chest de fin di Març, cuant al è rivât Sborf […] lei di plui +
Galerie fotografiche / Cuinte edizion di “Stin dongje ae patrie”
Redazion
Pe rassegne Avostanis, Domenie ai 4 di Otubar li dai Colonos si è tignude la cuinte edizion di “Stin dongje ae Patrie“. La storiche riviste furlane e a fât fieste par i siei otante agns e e a cjalât al avignî adun cul mont de culture, de musiche, dal associazionisim, dal sport tal ricuart no […] lei di plui +
Stin dongje ae Patrie / La storiche riviste furlane e fâs fieste par i siei otante agns
Redazion
Pe rassegne Avostanis, Domenie ai 4 di Otubar aes 3 dopomisdì li dai Colonos a Vilecjaze di Listize tierce edizion di Stin dongje ae Patrie. La storiche riviste furlane e fâs fieste par i siei otante agns e e cjale al avignî adun cul mont de culture, de musiche, dal associazionisim, dal sport tal ricuart […] lei di plui +
La piçade / Salts, lavoradôrs e… laris. Almancul i laris a fevelin par furlan
Mastiefumate
Che il rapuart tra il Messaggero Veneto e la lenghe furlane nol fos dai miôr, si saveve. Par esempli su la partide dal secul tra la nazionâl furlane e chê groenlandese, nancje une rie par furlan. Si spietavin che al vignìs ripuartât a caratars cubitâi il sproc tal strisson puartât in cjamp dai zuiadôrs intant […] lei di plui +
Gnovis pai fruts / I Gnognosaurs a imparin a svolâ: al rive in edicule «Tal blu piturât di blu», il gnûf album di colorâ
Redazion
Daspò dal sucès dal prin album vignût fûr a Nadâl, i simpatics dinosauruts che a fevelin par furlan a proponin pal Istât une gnove aventure: il professôr Einsaur e il so fedêl assistent Blik a provin di svolâ, ispirâts dai pterodatils. Rivarano? ◆ A partî de fin di Jugn al è rivât tes ediculis dal […] lei di plui +



