Cuant che si fâs fieste, al è just visâsi dai moments plui di stente, ancje par no vignî mancul al stereotip dal furlan mai content e bruntulon. Alore, tal moment dai 30 agns de istituzion de Universitât furlane, prime di dut si à di tornâ indaûr e di fracâ suntun aspiet che non si varès mai di dismenteâ: se nol fos stât il taramot, no varessin vude la Universitât! Al à di jessi ben clâr tal nestri cjâf. Cence gjavâ nuie ae grande fuarce de racuelte des firmis e des manifestazions, cence l’orcolat o saressin forsit ancjemò chi a domandâ, viodûts i timps che a corin pe scuele taliane. Al jere cuasi un dovê morâl, une compensazion pai muarts e pes cjasis fruçadis, il sì dal Parlament ae Universitât. Tal stes timp e cun dute la opinion a favôr, cualchidun al è simpri lât indenant a remâ cuintri. Sclarît chest aspiet – che però nus covente par capî cemût che, in dì di vuê, cui che al jere contrari chê volte al slargje simpri di plui la sô oposizion – o crôt che al sedi impuartant capî se la Universitât e je stade pardabon in grât di rispuindi aes sperancis di cui che si bateve par otignîle.
Se le pensìn a nivel sogjetîf e sorestruturâl, o disarès di sì. Al bastarès confrontâ lis rilevazions sul gradiment e la impuartance che i ven ricognossude de int: par cierts aspiets e je deventade come la Udinese, un simbul, un totem che si pues gjoldi se e va ben, se e ven nomenade, se e vinç.
Che tai agns, cun Start Cup, cu lis classifichis di mert nazionâl, il fat che il zovin Ateneu al fos ricognossût tra i miôrs talians, al sglonfave il sintiment di apartignince e di braure furlane. Al pareve che al podès jessi avonde, cence inacuarzisi dal pericul che al jere daûr di cheste vision.
Disìn che in chei 30 agns o sin stâts plui tifôs de Universitât, cence domandâsi se e corispuindeve aes aspetativis di chei che si jerin batûts par vêle.
E chi, cualchi pont di domande al devente impuartant.
O vin simpri dite che la Universitât e sarès coventade par fâ cressi la gnove classe dirigjente furlane. Isal stât cussì? Probabilmentri sì, in cualchi setôr e dissipline. O pensi massime aes facoltâts sientifichis, a informatiche, a inzegnerie.
Si diseve che e veve di dâ struments pal svilup dal teritori. La agriculture e à trat zovament di veterinarie, siencis de alimentazion. Dai dipartiments specifics, un jutori al setôr al è rivât dal sigûr.
La cualitât de vite de nestre int, cu lis ricercjis e la presince di Medisine tal stes ospedâl di Udin e je miorade.
Un sburt in plui forsit al podeve vignî des Facoltâts umanistichis, chês che par altri a jerin chês “storichis” dal Ateneu: in veretât, si podeve spietâsi di plui propit sul versant de storie furlane.
E je forsit chi la contradizion plui grande de nestre Universitât.
Tornìn par un moment al paragon cu la Udinese: cuale ise la strambetât plui grande de nestre scuadre di balon? Che no son furlans che a zuin dentri. La identificazion che o vin cun jê, e je sogjetive: la volìn cussì, la pensìn cussì e duncje e à di jessi cussì.
Pe Universitât il pericul al è compagn: une cjase pensade e volude intune cierte maniere, ma fate sù daspò intune altre.
Le vin domandade par che e partìs di jê une sorte di ribaltament culturâl, par che i nestris zovins no fossin plui dipendents e sotans, par che lis sôs aulis a divignissin un motôr di rinassite e di riscat.
Lis ideis però a van indenant su lis gjambis dai oms e, cence gjavâ nuie al lavôr di chei altris, no son propit in tancj i professôrs furlans che a insegnin te universitât.
Il significât di furlane, tacât ae Istituzion, al salte fûr dispès dome tes declarazions dai Retôrs, pluitost che tai programs des facoltâts.
Se o sieri i voi, tornant indaûr tal timp, mi somee che des manifestazions par Medisine a Udin dai agns ‘60, a chês dal ‘77 pe Universitât furlane, 30 agns no son passâts di bant.
Al reste un fastidi dentri, si podeve olsâ di plui. Vuadagnâ cualchi trincee, di dulà che i nemîs de nestre autonomie, culturâl e politiche, a varessin fat fature a butânus fûr.
Parcè che di cirî di fâlu no molarìn mai.
Andrea Valcic*
*Di Dree Valcic, editorialist e gjornalist dal Gazetin. Propit chest an al è jessût il libri “Ma non vedete il cielo”, la ristampe inzornade di une vecje edizion dal scrit. Editât de cjase editore Kappavu, il libri al conte la storie dal ‘68 furlan e duncje ancje la stagjon des bataiis pe Universitât dal Friûl.
LA INTERVISTE - / Toni Capuozzo: «Ognidun al bale cun sô agne»
Oscar Puntel
Nus à lassâts Toni Capuozzo, il grant gjornalist. A son za ce tancj i ricuarts che si viodin ator su di lui, parcé che al jere un om ce tant stimât e amât. Al jere un amì de La Patrie dal Friûl, e al à vût scrit ancje par nô. Sì, par furlan. Parcé che […] lei di plui +
Zovins di gale / Sborf, il zûc par induvinâ e imparâ peraulis par furlan che al à za concuistât miârs di personis
Erika Adami
Daûr un grup zovin che al à a cûr la lenghe furlane Un sborf di un biel colôr vert slusint al è il simpatic compagn di zûc par cui che al à voie di induvinâ e imparâ peraulis in lenghe furlane sul propri dispositîf digjitâl. Chest de fin di Març, cuant al è rivât Sborf […] lei di plui +
Galerie fotografiche / Cuinte edizion di “Stin dongje ae patrie”
Redazion
Pe rassegne Avostanis, Domenie ai 4 di Otubar li dai Colonos si è tignude la cuinte edizion di “Stin dongje ae Patrie“. La storiche riviste furlane e a fât fieste par i siei otante agns e e a cjalât al avignî adun cul mont de culture, de musiche, dal associazionisim, dal sport tal ricuart no […] lei di plui +
Stin dongje ae Patrie / La storiche riviste furlane e fâs fieste par i siei otante agns
Redazion
Pe rassegne Avostanis, Domenie ai 4 di Otubar aes 3 dopomisdì li dai Colonos a Vilecjaze di Listize tierce edizion di Stin dongje ae Patrie. La storiche riviste furlane e fâs fieste par i siei otante agns e e cjale al avignî adun cul mont de culture, de musiche, dal associazionisim, dal sport tal ricuart […] lei di plui +
La piçade / Salts, lavoradôrs e… laris. Almancul i laris a fevelin par furlan
Mastiefumate
Che il rapuart tra il Messaggero Veneto e la lenghe furlane nol fos dai miôr, si saveve. Par esempli su la partide dal secul tra la nazionâl furlane e chê groenlandese, nancje une rie par furlan. Si spietavin che al vignìs ripuartât a caratars cubitâi il sproc tal strisson puartât in cjamp dai zuiadôrs intant […] lei di plui +
Gnovis pai fruts / I Gnognosaurs a imparin a svolâ: al rive in edicule «Tal blu piturât di blu», il gnûf album di colorâ
Redazion
Daspò dal sucès dal prin album vignût fûr a Nadâl, i simpatics dinosauruts che a fevelin par furlan a proponin pal Istât une gnove aventure: il professôr Einsaur e il so fedêl assistent Blik a provin di svolâ, ispirâts dai pterodatils. Rivarano? ◆ A partî de fin di Jugn al è rivât tes ediculis dal […] lei di plui +



